مقالات
 
عناوین تمام مقالات
•  عنوان گروه
•  زنبور و داروهای زنبور عسل
•  طیور
 
1389/09/27راهنمای زنبورداری 1

 

 

بسمه تعالی


با توجه به نیاز مبرم و ضروری زنبورداران کشور عزیزمان به دانش و اطلاعات کامل و جامع در زمینه زنبور، زنبورداری و بیماریهای مربوط به آن، و از طرف دیگر با توجه به علاقه مندی شرکت بایر آلمان در رفع مشکلات کشاورزان و زنبورداران ، بر آن شدیم تا با کسب اجازه ازشرکت NGO terre des homes کشور سوئیس که درسال گذشته اقدام به انتشار راهنمای زنبورداری که حاوی مطالب کاربردی در تکنولوژی زنبورداری به زبان دری، جهت استفاده در کشور افغانستان نموده بود و متعاقباً بسیار سودمند هم واقع گردید، این راهنما را به زبان فارسی ترجمه کرده تا در اختیار زنبورداران عزیز که مشکلات آفات و بیماریهای زنبورعسل موجب تلفات کلونیهای زنبورعسل آنها گردیده است، کمک نموده باشیم. امیدواریم تا مطالب مذکور مورد استفاده زنبورداران قرار گیرد.

 

بخش دامپزشکی شرکت بایر آلمان
بایر پارسیان – دکتر رضوی

  

  

 

 

   

به نام خدا

شرکت پارس فاطم در راستای اهداف بلند مدت خود ، اقدام به واردات داروهای دامپزشکی از شرکت ها و کارخانه های معتبر خارجی نموده و سعی در پاسخ گویی به نیاز دامپزشکان ، دامپروران ، دامداران اعم از مرغداران ، گاوداران ، زنبورداران دارد .
در این بین زنبورداران محترم در میان سایر قشرهای دامپروری دارای اهمیت خاصی برای شرکت پارس فاطم می باشند . زیرا شاغلین در این بخش همواره در پس سایر مشاغل مربوط به دامپروری قرار گرفته و در نتیجه از توجه و امکانات شایسته ای برخوردار نیستند . تا آنجا که یکی از معضلات همیشگی موجود در این بخش ، بحث درمان وکمبود دارو می باشد به نحوی که کمبود داروهای مربوطه باعث ناراحتی و آزردگی زنبورداران شده و ضررهای اقتصادی فراوانی را متوجه آنها می کند .
از طرف دیگر محصول حاصل از زنبورعسل هم یکی از مفیدترین ، سالم ترین و مقوی ترین مواد مغذی موجود در طبیعت می باشد که هم جنبه خوراکی و هم جنبه درمانی آن مطرح می باشد و از این نظر در سلامت انسانها نقش موثری دارد .
باتوجه به مسائل فوق الذکر ، شرکت پارس فاطم انحصارا" اقدام به واردات داروی بای وارول از کارخانه بایر آلمان نمود که به گواه همگان این شرکت به عنوان یکی از معتبرترین و شاخص ترین کارخانه های تولید کننده داروهای انسانی و دامی در دنیا شناخته می شود .
این دارو چنانچه در سطور پائین هم به آن اشاره شده هم از نظر کیفیت ، هم از نظر کارایی و هم از نظر بهداشت انسانی مورد تائید اکثر آزمایشگاه ها وافراد به کار برنده آن می باشد . اما گاها" به دلیل ناآشنایی و یا استفاده نادرست از آن ، نتایج مورد نظر حاصل نمی شود که در نهایت به عنوان "ناکارآمدی دارو" ختم می شود . این مسأله سبب شد تا این شرکت با همکاری شرکت بایر آلمان اقدام به ایجاد کارگاه های آموزشی در سطح مناطقی که از این دارو استفاده می کنند نماید تا زنبورداران عزیز با نحوه صحیح استفاده از نوار بای وارول از نزدیک آشنا شوند .
در ادامه برنامه های آموزشی این شرکت ، مطالب مربوط به زنبور و زنبور داری ، در سایت مربوط به شرکت پارس فاطم قرارمی گیرد شاید که بتواند در حل مشکلات زنبورداران عزیز قدمی برداشته شود .

 

 


دکتر رضا آبادیه – مسئول فنی شرکت پارس فاطم

 


راهنمای
زنبورداری

Beekeeping guidline

 

نویسنده : سید محمد رضا شهروزی
مشاوربین المللی زنبورداری

سال 1388ـ شمسی

 

 

 


بسم الله الرحمن الرحیم
بخش اول – تکنولوژی زنبور داری
تعریف نژاد های زنبورعسل وجایگاه آنها درحشره شناسی
تمام موجودات کره زمین را به دوگروه ذیل تقسیم کرده اند:
1. نباتات
2. حیوانات
دراین جا منظورما حیوانات میباشد، حیوانات به دوبخش تقسیم میشوند:
a. مهره داران (حیواناتی که دارای ستون فقرات اند ) مانند: پستانداران (گاو ،گوسفند...).
b. بی مهره گان ( حیواناتی که فاقد ستون فقرات اند ) مانند: حشرات وخزندگان.
حشرات: زنبور عسل از خانواده هایمنوپتیرا (Hymenoptera) ، از نوع آپیس میباشد و آپیس به پنج گروه ذیل تقسيم شده است :
1) آپيس ميلي فيراApis Mellifera
زنبور عسلي مي باشد كه ما درصندوق هاي زنبور آنها را پرورش ميدهيم و در دنيا پراكنده مي باشد.
2) آپيس سِرانا Apis cerna
زنبوري كه در داخل غارها وشكاف سنگ هاي كوهستاني وتنه درختان زندگي ميكنند. دركشور افغانستان وهندوستان آنها را درداخل صندوق قرار داده وازآنها عسل برداشت ميكنند كه اين زنبور ها عسل بسيار كمي حدود سه تاچهار كيلو توليد ميكنند.
3) آپيس فلورا Apis flora
اين زنبور بسيار ريز ميباشد كه درفضاي آزاد يا بيرون آشيانه ميكنند و عسل بسيار كمي توليد ميكنند . دركشور افغانستان ، هندوستان ، ايران ومناطق گرمسير ديده ميشود. متأسفانه مردم براي برداشت عسل ، اين زنبور را درمعرض نابودي قرارداده اند.
4) آپيس دورساتا Apis dorsata
اين زنبور بزرگتر از زنبور هاي نام برده شده مي باشد و در روي شاخه هاي قوي و بلند درختان لانه مي كنند، آنها يك قاب بزرگي مي سازند كه در روي يك درخت بيش از چند لانه زنبور ديده شده و دركشور هندوستان موجود مي باشد ، از همين لحاظ آن درخت ها را بوميان درخت هاي زنبور مي گويند.
5) آپيس لبوريسا Apis laboriosa
از نظر قواره بزرگترين زنبور مي باشد كه در يك قاب بزرگ لانه مي سازد ؛ معمولا درارتفاعات هزار تا چهار هزارمترديده ميشود.


بهترين نژاد هاي زنبور عسل
1. نژاد زنبور فرانسوي واروپائي:
اين زنبور بنام آپيس ملي فيرا ملي فيرا (Apis mellifera mellifera) ياد مي شود كه رنگ آنها كاملاً سياه بوده و نرهاي آنها نيز رنگ سياه دارند. اين زنبورها در روي قاب ها كمي عصبي مي باشند . دربهار تخم ريزي را به آرامي شروع كرده و موقعي كه شهد صحرا زياد مي شود آنها تخم ريزي را زياد مي كنند تا درفصل عسل گيري شهد بيشتري به صندوق بياورند . اين نوع نژاد به مناطقي كه داراي آب وهواي مختلف هستند عادت مي كنند ومي توانند خودشان را با محيط هاي سرد ونيمه سرد مطابقت دهند . اين زنبور (بره موم ) را زياد جمع آوري مي كند. انتشار اين نژاد دركشورهاي فرانسه، ايرلند، انگلستان وبعضي از كشورهاي اروپائي مي باشد ، ولي اين نژاد در اكثر كشور ها برده شده وعادت داده شده است.
2. نژاد زنبور قفقازي يا Apis Mellifera Caucasica :
اين نژاد زنبور خاكستري رنگ بوده وداراي موهاي زيادي مي باشد كه نرهاي آن سياه رنگ است و در روي كمر اين زنبورها يك بند نازك مشاهده مي شود؛ ازخصوصيات مهم اين نژاد زنبور ، خرطوم بزرگترآن نسبت به زنبورهاي ديگر است كه اندازه خرطوم آن 7.046 ميلي متر ميباشد.
اين زنبور به آرامي روي قاب زندگي كرده بچه طبيعي كم توليد مي كند و خانه ملكه كم مي سازد . دراوايل بهار تخم ريزي را از مقدار كم شروع كرده ودرموقع شهد زياد تخم ريزي را به اوج ياحداكثر ميرساند. اين زنبور معروف به زنبور بره مومسازاست. تنها عيب اين نژاد زنبور اينست كه دربرابر مرض (نوزوما) حساس ميباشد. پراكندگي آنها دركشور هاي آذربايجان ، قفقاز، گرجستان واطراف درياي سياه ميباشد ولي اين نژاد دراكثر كشور ها برده شده وعادت داده شده است .
3. نژاد زنبورعسل زرد اروپايي يا Apis Mellifera Ligustica :
اين زنبور تنها زنبورعسل منطقه اروپا مي باشد كه رنگ نرهاي آن هم زرد رنگ مي باشد. اين نژاد در تمام دنيا پراكنده شده و حتي به كشورهاي امريكا ، استراليا و نيوزيلند هم برده شده است . تخم ريزي اين نژاد در اوايل بهار هم زياد مي باشد كه سبب مي شود تا صندوق هاي اين نژاد بسيار پرجمعيت باشد . توليد بره موم آن كمتر از نژادهاي ديگر بوده وكمتر بچه طبيعي مي دهد. تنها عيب اين نژاد اين است كه در دورگ هاي اين نژاد با نژادهاي ديگر زنبور هاي عصباني توليد مي شود كه نيش زياد ميزنند و درهمه جاي دنيا موجود مي باشند.
4.نژاد زنبور خرمائي رنگ اتريشي Apis Mellifera Carnica :
اين نژاد رنگ خرمائي پررنگ دارد و نرهاي آن بزرگ تر از نژاد هاي ديگر بوده وسينه نرها خاكستري رنگ مي باشد؛ زنبور بسيار خوبي براي گذراندن زمستان هاي طولاني درمناطق كوهستاني مي باشد. زنبور بسيار آرامي بوده و تمايل به بچه دادن طبيعي ندارد، تخم ريزي آن در بهار كم و با تغيير شرايط آب وهوا تخم ريزي خود را با سرعت زياد كرده وجمعيت صندوق را مناسب با شهد موجود درطبيعت مطابقت مي دهد. دورگ هاي اين نژاد با نژادهاي ديگر بسيار خوب عمل كرده است . انتشار آن دراروپاي شمالي، شرقي و كناره هاي رود خانه دانوب ، كشورهاي اتريش ويوگسلاوي سابق مشاهده مي شود ، ولي اين نژاد در اكثر كشور ها برده شده وعادت داده شده است.

 


يك صندوق زنبورعسل داراي سه نوع زنبور مي باشد:
1) زنبور كارگر
2) زنبور ملكه
3) زنبور نر


آناتومي زنبور عسل
هر زنبور شامل سه قسمت مي باشد:
a) سر: شامل شاخك يا آنتن ، خرطوم ، دوچشم ساده وسه چشم مركب .
b) سينه: شامل دوجفت بال ، سه جفت پا ، دوسوراخ هوا بنام آستيگمات و دو ريه مي باشد .
c) شكم: شامل سيستم هاضمه ، سيستم توليد تخمك ( تخمدان درملكه و سيستم تناسلي درنرها) ، سيستم تنفسي ، سيستم گردش خون وسيستم عصبي مي باشد.
a) سر شامل اجزاي ذيل مي باشد:
شاخك : شاخك ها به دوقسمت تقسيم شده است ، قسمت اول به نام اسكاپ و قسمت دوم به نام فلاژل (شلاق) كه جمعاً يازده قسمت مي باشد؛ اولين قسمت آن به نام پديسل Pedicelle كه فلاژل را به اسكاپ متصل مي كند . كارهاي مهمي كه شاخك ها انجام مي دهند عبارتند از:
? نوسانات باد
? نوسانات حرارت
? گيرنده بوهاي مختلف
? چشم داخلي صندوق
? ارتباطات مابين هم
خرطوم : خرطوم از چندين قسمت تشكيل شده وكار آن مكيدن شهد گلها وانتقال آن به معده مي باشد.
چشم ساده : چشم ساده كه دوعدد مي باشد به روي سر زنبور قرار گرفته و درزنبور هاي نر بزرگتر از ديگر زنبورها مي باشد.
چشم مركب: چشم مركب كه سه عدد مي باشد، داراي سلول هاي اوماتيدي كه به هم چسپيده اند، براي زنبور كارگر سه تا پنچ هزار خانه ، براي زنبور نر هفت تا هشت هزار خانه و براي ملكه سه تا چهار هزار خانه مي باشد. ديد زنبورسيصد تصوير درثانيه ميباشد و شعاع ديد او سيصد و شصت درجه مي باشد. درصورتي كه در انسان ها بيست تا سي عكس درثانيه بوده كه فقط شعاع مقابل را مي بينيم . زنبورعسل رنگ قرمز يا سرخ رنگ را نمي بيند ولي ماوراي بنفش را مي بيند.

b) سينه :
بال ها : شامل دوجفت بال كه اين بالها توسط بيست قلاب به هم چسپيده وسرعت زنبور را بالا ميبرد ؛بالهاي زنبور نر بزرگتر وقوي تر از بالهاي ملكه وزنبور كارگر مي باشد.
پاهاي زنبور عسل: كه درزنبور كارگر بسيار پيشرفته ميباشد ، براي جمع آوري گرده گل ، بره موم وراه رفتن استفاده ميگردد ؛ ولي درزنبور هاي ملكه ونر پاها ساده ميباشد .
دوشاخك اصلي ريه درداخل سينه قرار داشته كه درآن مرض ( اكاريوز) رشد ونمو ميكند .

c) شكم:
درداخل شكم زنبور عسل سيستم هاي تنفسي، عصبي، گردش خون وهاضمه ( درملكه تخمدان پيشرفته وكيسه اسپارماتيك وجود دارد و درزنبور نردستگاه تناسلي موجود است ولي در زنبوركارگر تخمدان ناقص مي باشد ، درصورت يتيم شدن صندوق ، فقط زنبور كارگر نر تخم ريزي ميكند كه به آن اصطلاحا" نرزا مي گويند) .
شكم زنبور پوشيده از كيتين ومو مي باشد كه قسمت كمري آنرا ترجيت Tergite ميگويند و شش عدد مي باشد. قسمت شكمي آنرا استرنيت sternite مي نامند كه آن هم شش عدد مي باشد و درقسمت شكمي آن غده هاي موم ساز و درقسمت كمري آن غده نسانف وجود دارد.
وظايف زنبور كارگر :
? يك تا دو روز اول زندگاني زنبور پاك كننده صندوق مي باشد كه حجره ها را پاك كرده تا ملكه درآن تخم ريزي كند .
? از روز سوم تا پنچ روزگي زنبور مسئوليت غذادادن به لاروها را دارد كه اين غذا شامل عسل؛ گرده گل وغيره مي باشد.
? شش تا ده روزگي زنبور توليد كننده ژله شاهانه يا عصاره شاهانه مي باشد كه توسط غده هاي هيپوفرانژين كه در سر مي باشند انجام مي پذيرد و به ملكه و لاروها ژله شاهانه مي دهد و تغذيه مي كند.
? يازده تا پانزده روزگي مسئول انبار كردن شهد و گرده گل درداخل حجره ها مي باشد.
? شانزده تا هفده روزگي توليد كننده موم توسط غدد موم ساز مي باشد كه در زير شكم به تعداد چهار جفت در استرنيت هاي سه ، چهار ، پنچ و شش مي باشد و موم بافي را انجام مي دهد.
? هيجده تا بيست روزگي زنبوركارگر نگهبان مقابل در صندوق مي باشد كه از ورود افراد غريبه وبيگانه جلوگيري مي كند .
? از روز بيست و يكم به بعد زنبور كارگر بيرون از صندوق مي باشد كه براي آوردن شهد ، گرده گل ، بره موم وآب فعاليت ميكند.
دوران حيات زنبور كارگر:
مدت بدنيا آمدن يك زنبور كارگر 21 روز مي باشد كه شامل سه روز تخم ، شش روز لارو و دوازده روز شفيره بسته مي باشد. طول عمر زنبور كارگر بستگي به مقدار كاري كه انجام مي دهد دارد. هرچه بيشتر كار كند؛ عمرش كمتر مي شود زنبورهايي كه درفصل بهار يا تابستان به دنيا مي آيند عموماً عمرشان شش هفته و زنبورهايي كه در اواخر تابستان و اوايل خزان به دنيا مي آيند عمرشان شش تا هفت ماه مي باشد.

 

 

وظايف زنبور ملكه در صندوق:
وظيفه اصلي زنبور ملكه درصندوق تخم ريزي مي باشد كه در اوج تخم ريزي ملكه دو تا سه برابر وزن خود در يك روز تخم مي گذارد زيرا غذاي او بسيار مقوي است (ژله شاهانه ) . وظايف بعدي ملكه مديريت صندوق ازنظر تحريك كردن كارگران براي كار بيشتر ؛ جلوگيري ازساختن خانه هاي ملكه درداخل صندوق وجلوگيري از تخم گذاري زنبور هاي كارگر و همچنين به حالت مجتمع درآوردن زنبورها درمواقع سرما . ملكه باكره نر ها را بدنبال خود مي كشاند كه اين عمليات توسط غده نسانف كه بو وهورمون توليد مي كند انجام مي پذيرد .
 

دوران حيات زنبور ملكه:
زنبور ملكه در مدت شانزده روزه به دنيا ميايد كه سه روز اول آن تخم ، پنچ ونيم روز آن لارو و وهفت و نيم روز آن شفيره بسته مي باشد . در روز شانزدهم ملكه به دنيا مي آيد كه اين ملكه باكره مي باشد. اين ملكه پس از جفت گيري با نرها باردار شده به مدت يك ماه تا پنچ سال تخم گذاري مي كند . درتكنولوژي زنبور داري جديد بعد از هر دو سال ملكه را تعويض ميكنند.
ياد داشت : ملكه در طول عمر خود فقط يك بار جفت گيري مي نمايد.
وظايف زنبور نر:
زنبور نر براي جفت گيري با ملكه باكره استفاده مي گردد كه دراين موقع ملكه هاي باكره در يك منطقه درحال پرواز بوده و زنبورهاي نر به دنبال آنها مي باشد. هشت تا شانزده زنبور نر با ملكه جفت گيري كرده وآلت تناسلي نرها درداخل بطن ملكه باقي مي ماند كه توسط زنبورهاي كارگر برداشته مي شود. زنبورهاي نر بعد ازعمل جفت گيري بر روي زمين افتاده و مي ميرند. وظيفه دوم زنبور نر خنك كردن صندوق بوده و نيز در انبار كردن مواد غذايي به زنبور كارگر كمك مي كند.
 

دوران حيات زنبور نر :
زنبور نر 24 روزه بدنيا ميايد . سه روز تخم ، شش ونيم روز لارو و چهارده ونيم روز هم شفيره بسته مي باشد و عمر زنبور نر ما بين يك ونيم تا دو ماه مي باشد.
زبان تماس زنبورها ( رقص هاي زنبورها):
تمام موجودات كره زمين به طريقه هاي مختلف باهم تماس برقرار مي كنند. زنبورعسل توسط رقص كردن با زنبورهاي ديگر ارتباط برقرارمي كند كه اين رقص ها دونوع هستند . آقاي وان فريش كه برنده جايزه نوبل دراين زمينه بوده است دونوع رقص زنبوررا شناسايي كرده وتوضيح داده است:
رقص اول ( دايروي شكل): هرگاه زنبور كارگر يك منبع غذائي را شناسائي بكند كه اين منبع غذائي نزديك به صندوق باشد و فاصله آن به صندوق كمتر از صد متر باشد ، زنبور برعكس عقربه ساعت به صورت نيم دايره مي چرخد و برعكس آن يك حركت نيم دايره ديگر را انجام مي دهد . دراين رقص زنبورهاي ديگر جهت منبع غذائي پيدا شده و فاصله آن را شناسائي مي كنند و به دنبال آوردن آن منبع غذائي رفته وآن را به صندوق انتقال مي دهند. هرچه رقص سريع تر باشد نشانگر آن است كه منبع غذايي داراي مواد غليظ تر وفراوان تر مي باشد.
رقص دوم به صورت هشت انگليسي: اين رقص براي مسافت هاي بيشتر از صد متر مي باشد كه در آن زنبور به صورت هشت انگليسي كه زاويه رقص برعكس زاويه منبع غذايي ، آفتاب وصندوق مي باشد انجام ميدهد . دراين رقص زنبور شكم خود را بالانگه داشته حالت معكوس عقربه ساعت دور ميخورد.

وسايل كار زنبورداري:
عبارت اند از : دستگاه دودي ، دستگاه عسل گيري ، كلاه زنبورداري ، شانه پولك زني ، انبر زنبورداري ، موم دوز وموم ريز ، سيم گالوانيزه ، پلاس ، صندوق خالي ، طبق ، موم وغيره.
كارهايكه يك زنبور دار بايد درطول يك سال انجام بدهد عبارت است از:
فصل بهار: كارهايي كه زنبور دار بايد در اين فصل انجام دهد از قرار ذيل مي باشد:
الف - اولين بازديد بهاري: اين بازديد دريك روز گرم در اواخر زمستان يا اوايل بهار صورت مي گيرد. پس از دود دادن صندوق را بازكرده از حالت ملكه ، غذاي ذخيره شده ، تخم ريزي ملكه و سن ملكه بازديد مي گردد.
? تغذيه كردن صندوق ها: درصورت نياز صندوق ها به غذا ،آب و شكر را مخلوط كرده (دوقسمت آب يك قسمت شكر) و درظرف غذاخوري آنها مي گذاريم . اين كار باعث ميشود كه زنبور ملكه تحريك شده وتخم ريزي را بالاببرد.
? كنترل ملكه: دربازديد ملكه را ازنظر پير يا جوان بودن آن بررسي مي كنيم: ملكه جوان يا ملكه زير دوسال داراي شكل ظاهري خوب ،شكمي كشيده ودراز ، داراي بدني با موهاي زياد وتخم ريزي آن درداخل قاب بسيار مرتب و منظم مي باشد. اين ملكه با اين خصوصيات نياز به تعويض ندارد ، اگر ملكه برعكس اين خصوصيات باشد نياز به تعويض دارد.
? تعويض ملكه: تعويض ملكه مي تواند توسط زنبوردار، درصندوق مناسب انتخاب شده انجام بگيرد يا اين كه ملكه خريداري شود.
? موم بافي وموم دادن به صندوق ها : ورق هاي موم را شب در داخل منزل بر روي قاب ها سوار كرده و براي روز بعد در صندوق هايي كه نياز دارند مي گذاريم و قابهاي كهنه را نيز به مرور زمان توسط قاب هاي موم جديد جايگزين مي كنيم.
? باز ديد هاي مرتب بهاري: روزي يك بار دروازه صندوقها را باز كرده نياز آنها را پيدا و رفع مي كنيم.
محل استقرار يك زنبورستان داراي شرايط ذيل مي باشد:
1. نزديك به قبرستان نباشد.
2. نزديك به همسايه نباشد.
3. منطقه ايكه زنبورستان قرار ميگيرد باد گير نباشد ترجيحاً روبه قبله باشد.
4. درمنطقه ايكه قرار است زنبور را ببريم بايد ماشين بتواند به آنجا برود.
5. درآن منطقه اندازه كافي گل وگياه موجود باشد.
6. درنزديك ريل وجاده هاي پر رفت وآمد نباشد.
 


روش هاي چوچه گيري مصنوعي:
براي اينكار دو روش ساده را ميتوانيم اجرا كنيم:
طريقه اول: يك صندوق يا صندوق قوي كه داراي ده قاب جمعيت باشد انتخاب مينمايم و براي بچه گيري از آن وسايل زير را ضرورت داريم:
? صندوق خالي.
? قابهايكه همراي موم بافته شده است.
? دستگاه دودي كه داراي مواد دود زا باشد.
از زنبور مادر يك قاب همرا بازنبور جوان وشفيره باز را برميداريم و درداخل صندوق جديد ميگذاريم. دوباره از صندوق مادر يك قاب زنبور جوان همرا باشفيره بسته را برميداريم و درداخل صندوق جديد ميگذاريم. براي بار سوم يك قاب از صندوق مادر كه همراي عسل وگرده گل وزنبور ميباشد ، به صندوق جديد انتقال ميدهيم ويك قاب از پرجمعيت ترين قسمت صندوق مادر را برداشته ودرداخل صندوق جديد مي تكانيم ودوباره اين قاب را به مادر برميگردانيم . درتمام اين عمليات بايد دقت شود كه ملكه زنبور مادر در داخل صندوق مادر باشد . درصورتيكه اننقال دهيم ؛ صندوق مادر يتيم خواهد گرديد كه اين كار معمولاً نبايدانجام بگيرد وجاهاي خالي زنبور مادر را با قابهايكه درآن موم بافته شده است پرخواهيم كرد ، وبه صندوق مادر غذا يا شربت ميدهيم.
طريقه دوم:
وسايل ضروري :
1) چند صندوق مادري نسبتا قوي
2) دو صندوق خالي
3) تعداد قابهاي موم بافته شده
4) دستگاه دودي همرا بامواد دود زا
5) گلاب ( آب گلاب)
ماسه صندوق مادري را انتخاب كرده و دوصندوق خالي را نزديك آن مياوريم از هر صندوق مادري يك قاب همراه با زنبور جوان وشفيره باز برداشته و درداخل دو صندوق خالي قرار ميدهيم. قبل از اين كار به هر سه صندوق مادري گلاب ميزنيم كه هم بو شوند و يكديگر را نكشند . براي بار دوم از صندوقهاي مادري دوصندوق مادري قوي تر ازهركدام يك قاب برداشته همراه با شفيره بسته به هردو صندوق ميدهيم وبراي بار سوم يك قاب از هرصندوق همراه با عسل و گرده گل به زنبور هاي جديد يا صندوق هاي جديد اضافه ميكنيم. درواقع از سه صندوق مادري دوصندوق جديد گرفته شده است. بدون اينكه مادرها را زياد ضعيف كرده باشيم جاي قابهاي برداشته شده را توسط قابهاي موم بافته شده پر مينمايم .
چوچه طبيعي وروش گرفتن آن:
درفصل بهار جمعيت صندوق بالا رفته وبعضي از صندوقچه ها شروع به ساختن خانه هاي ملكه مي نمايد. قبل از اينكه خانه هاي ملكه بدنيا بيايد ملكه مادر با نيمي ازجمعيت صندوق از صندوق خارج شده و درنزديكي زنبورستان بر روي شاخه يا تنه درخت مي نشيند . دراين موقع زنبوردار يك صندوقچه خالي به اضافه چند قاب موم دوخته شده را داخل صندوق قرار داده وبعد زنبور هاي كه بر روي درخت نشسته است ، داخل صندوقچه جديد تكان ميدهد و صندوق را درهمان جا گذاشته وتا غروب آفتاب درآن جا ميماند، بعد از غروب آفتاب زنبور دار آنرا به محل زنبورستان انتقال ميدهد. دراين صندوق پس از چند روز ملكه شروع به تخم ريزي كرده وفعاليت درصندوق مادر ملكه ها به وجود مي آيد. يكي از آن ها بعد از جنگيدن با ديگر ملكه ها باقي ميماند و به جفت گيري ميرود كه بعد از آن شروع به تخم ريزي ميكند؛ درصورتيكه همين صندوق ميتواند براي بار دوم بعد از دو تا پنچ روز بعد از اولين چوچه ، چوچه دوم بدهد.

چه عواملي باعث دادن چوچه طبيعي در صندوق ميشود؟
1. طبقه ندادن به موقع به صندوق
2. ندادن ورقه موم به صندوق در فصل بهار
3. كم شدن عسل در صندوق
4. نژاد زنبور عسل كه علاقه به چوچه طبيعي زياد دارد.
5. تغييرات اقليمي
6. روش زنبور داري
كوچ دادن صندوقها به ييلاق وروش آماده كردن صندوقها براي حمل ونقل:
زنبوردار قبل از حمل ونقل صندوق ها بايد قبلاً منطقه را از نظر جاده، گل و گياه و زراعت وغيره بررسي نمايد و بعد صندوق ها را آماده براي حمل بكند. كار هاي كه براي آماده كردن صندوقها انجام دهد عبارت است از:
1. تمام صندوقچه ها را از قاب پرميكنيم.
2. در صندوقها را باميخ يا تسمه به بدنه صندوق محكم ميكنيم .
3. قبل از حركت به تمامي صندوقچه يك دمه دودي دود ميدهيم.
4. دريچه هارا بسته به ماشين بارگيري ميكنيم.
5. براي بارگيري با ماشين بايد بعد از غروب آفتاب باشد.
6. قبل از طلوع آفتاب صندوقها را از ماشين خالي مينمايم.
7. بعد از پانزده دقيقه صندوق هايكه درجاي جديد استقرار يافته اند دريچه هاي آنهارا باز مينماييم.
8. كلاه زنبور داري ودست كش براي محافظت خود زنبور دارو راننده لازم ميباشد.
طبقه زدن: در اواسط و اواخر بهار صندوقچه هاي كه نياز به طبقه زدن دارند به آنها طبق به همراي موم بافته شده اضافه مينماييم.
هواشناسي: درعمليات بچه گيري مصنوعي ، موم دادن وشربت دادن وضعيت هوارا بايد پيش بيني نماييم تا از احتمال تلفات زنبورها درصندوق جلو گيري گردد ، در هواي سرد از دادن شربت اشتناب ميورزيم.
زنبور پاكتي: يك جعبه كوچكي كه حاوي يك ونيم تادوكيلو زنبور همرا بايك ملكه باشد بنام زنبور پاكتي ياد ميگردد.
گرده گل وطريقه گرده گرفتن: براي اين كار درجلو دريچه پرواز صندوقچه ها يك تلك برروي آنها سوار ميكنيم يا نصب ميكنيم وزنبور هاي كارگر كه گرده گل باخود حمل ميكنند درموقع ورود به صندوقچه ها پاي سوم آنها به آن تلك بند ميمائيم تا گرده ها داخل تلك افتد. گرده گل داراي خواص بسيار بالائي ميباشد كه درآن ويتامين ها مواد پروتيني، امينواسيدها ونمك هاي معدني موجود ميباشد كه براي افراد لاغر وبي اشتها وهم چنين براي رشد كودكان بسيار مفيد است.
ادغام كردن(يكجانمودن) صندوقهاي ضعيف: براي اين كار دوصندوق ضعيف را انتخاب نموده وبه آنها چند قطره گلاب ميزنيم تا هم بو شوند وبعد آنهارا درهم ادغام(يكجا) كرده ،تشكيل يك صندوق ميدهيم وصندوق ديگر را حذف مينماييم.
غارت كردن (دزدي كردن) صندوقها: درموقع قحطي وكمبودي شهد زنبورها به همديگر براي غارت كردن ميروند، براي جلوگيري از اين كار دريچه پروازهارا كوچك يا خورد مينماييم.
روش ساختن غذاي خميري: يك پيمانه شكر آسياب شده را همراي يك پيمانه عسل با آرامي مخلوط مينماييم تا بصورت خمير نان نانواي درآيد.


اصلاح نژاد زنبور عسل وپرورش ملكه:در يك زنبورستان يك صندوقي را انتخاب مينمايم كه داراي خصوصيات زير باشد:
1. كمتر نيش بزند.
2. چوچه طبيعي نداده باشد.
3. موم بافي قابها را خوب انجام داده باشد.
4. خواب زمستاني را خوب گذرانده باشد ودر ماه فروردين جمعيتش 10 چوكات شده باشد.
5. عسل زيادي داده باشد.
6. مقاوم در برابر امراض باشد.
براي پرورش ملكه وسايل زير ضروري ميباشد:
1. صندوق خالي
2. قابهاييكه همراه موم بافته شده است.
3. دستگاه دودي
از صندوقيكه در زنبورستان انتخاب كرديم ، يك صندوق خالي را در نزد او مياوريم ، ملكه و دو قاب شفيره بسته را به او انتقال ميدهيم . زنبور مادر بدون ملكه خواهد بود كه بعد از يك ساعت زنبور ها شروع به ملكه سازي مينمايند. ده روز بعد از همان تاريخ تعداد چند صندوق را از زنبور هاي مادري چوجه مصنوعي ميگيريم و بعد از يك ساعت خانه هاي ملكه را به هر صندوق يك عدد ميدهيم ، بعد از دو روز ملكه ها به دنيا مي آيند وبه مدت 5 تا 10 �وز همگی جفت گیری میکنند. زنبور دار ملکه های پیر خودرا تعویض مینماید واگر بخواهد میتوانند چوچه مصنوعی های زیادی را ازین روش بگیرد.
II. فصل تابستان:
کارهایکه زنبور دار باید دراین فصل انجام دهد از قرار زیر میباشد:
• قاب وموم دادن: اگرصندوق ها نیاز به طبقه وموم دارند به آنها میدهیم تا روزی که موم بافی در زنبورستان وجود دارد این کار را ادمه می دهیم.
• بررسی صندوقها درمنطقه ییلاق از نظر گرده گل وشهد: زنبوردار باید درمواقع بیکاری صندوقهارا مشاهده کند درجلو دریچه پرواز به آنها نگاه کند که دریک دقیقه درصبح ها وعصرها چند گرده گل توسط زنبورهای کارگر وارد صندوق میشود. اگر تعداد ورودی زنبورها همرای گرده بیشتر از ده عدد بود آن منطقه از نظر گرده گل خوب میباشد ، درغیر آن صورت یعنی کمتر از ده گرده گل دردقیقه باشد؛ آن منطقه از نظر گرده گل خوب نمیباشد.
• برداشت عسل و روش عسل گیری : وسایل مورد نیاز عسل گیری عبارت اند از: کارد پولک زنی یا شانه پولک زنی، دستگا عسل گیری ، برس، طبقه خالی، صندوق خالی، دستگاه دودی، موم تراش و یک سطل آب. زنبور دار پس از اینکه وسایل لازم را آماده کرد، به کمک یک کارگر به سراغ صندوق ها برای برداشت عسل میرود. به کمک دودی؛ قابهای بالائی طبق را دود میدهد وبابرس زنبورهای روی قاب را میتکاند وآنهارا یکی پس از دیگری درداخل صندوق خالی میگذارد وبعد توسط فرقان به اطاق عسل گیری حمل مینماید.
• شرایط اطاق عسل گیری : اطاق باید مابین 35 تا 38 درجه حرارت گرما باشد؛ وپولک های قابهارا یکی پس از دیگری باکارد پولک زنی میتراشیم . یکی پس از دیگری آنهارا در داخل ماشین عسل گیری میگذاریم وعسل قاب را استخراج میکنیم. عسل های استخراج شده را داخل یک منبع توری یا صافی قرار میدهیم تا کاملا صاف شود وآنها را درظرف های یک کیلوئی، نیم کیلوی ودویست وپنجاه گرمی همرا با برچسپ یا لیبل بسته بندی میناییم. قابهایکه عسل گیری شده است، آنهارا دوباره به صندوق هابر میگردانیم تا عسل های باقی مانده زیر خانه ها را پاک نماید واین کار باعث تحریک زنبورها برای تخم ریزی در ماه شهریور میشوند.
 

منبع مقاله:  شرکت بایر آلمان                 نویسنده:  مهندس سید محمد رضا شهروزی                          
 
کلیه حقوق و امتیازات این سایت متعلق به شرکت پارس فاطم می باشد.
طراحی و پیاده سازی توسط شرکت مهندسی آتیه پرداز