مقالات
 
عناوین تمام مقالات
•  عنوان گروه
•  زنبور و داروهای زنبور عسل
•  طیور
 
1389/09/27راهنمای زنبورداری 2

عسل وخواص آن
عسل چیست؟

عسل مایعی شیرین وچسبناک است که ازشهد گلها توسط زنبوران عسل جمع آوری می شود. برخلاف تصور عامه مردم عسل مدفوع زنبور نیست بلکه زنبور شهد را به وسیله خرطوم ودهان ازروی گلها جمع آوری وبه کسیه عسلی که درداخل شکمش قرار دارد انتقال داده ودرداخل خانه های شش گوشه ای قابها را مومی بطور موقت انبار میکند. هنگام شب که وی به دلیل تاریکی قادر به خروج ازصندوق نیست همراه باسایر زنبورها آن را از داخل خانه ها برداشته وبا چندین بار بلعیدن وبیرون دادن آبش را گرفته وشهد را غلیظ کرده وبا اضافه کردن انزایم ها تبدیل به عسل می نما ید.
عسل از ترکیب بیش از 20 نوع قند ، 8 نوع ویتامین ، 11 نوع ماده معدنی ، 16 نوع امینو اسید ، چندین نوع آنزیم ومواد ناشناخته دیگر تشکیل شده است. PH آن 5/5 -4 بوده و دراهمیت زنبور عسل همین بس است که خداوند متعال در قرآن کریم سوره مخصوصی به نام زنبور عسل (نحل) نازل فرموده است وازبین تمام خوردنیها ، آشامیدنیها فقط عسل را به عنوان خوردنی شفابخش معرفی کرده وفرموده (فیه شفاِآلناس) که درآن برای مردم شفا قرار داده شده (سوره نحل آیه 69) . این نیست مگر به جهت اهمیت وخواص موادی که در درون عسل نهاده شده است.
ارزش غذائی وخواص داروئی عسل:
عسل باعث تقویت عضلات ضعیف قلب شده وبه کمک انزایم موجود در آن چربی های اطراف قلب را ازبین می برد. به همین دلیل مصرف آن به سالخوردگان وبیماران قلبی توصیه میگردد. عسل درتقویت حافظه وسیستم ایمنی بدن وقوای جسمانی بهبود وتداوی بسیاری از ناراحتی ها (زخمها وسوختگی ها) بعضی از مرضهای گوارشی مؤثر بوده وبسیار سریع هضم وجذب خون شده وانرژی آن فورا به بدن منتقل میشود.ومصرف عسل ، برای همگان خصوصا افراد ضعیف،کودکان، کهنسالان،وافراد ناتوان جسمی دردوران نقاهت بعد از جراحی ها ومرضها مفید است همچنین کسانی که کارها ومشاغل سخت وپرتحرک مانند ورزشکاران ونیزبرای افرادی که فعالیتهای فکری زیاد دارند می تواند مفید وسودمند باشد.
متاسفانه درکشور ما که عسل تولیدی آن منحصربه فرد و بي نظير است نه تنها به جنبه دارويي آن توجه نشده است بلكه از نظر مصرف غذايي هم مورد كم لطفي قرار گرفته است واين نعمت خداوندي وهديه آسماني كه به راحتي مي توان آن را توليد و دراختيار همگان قرار داد هنوز ارزش واقعي خود را بين ساير مواد غذايي به دست نياورده وموجب عدم توجه بيشتر مردم به آن گرديده است به طوريكه هنوز هم مربا ها وقندهاي مصنوعي را به اين غذاي بهشتي واكثير حيات كه از هرنظر برتري ممتاز وچشمگيري نسبت به همه مواد غذايي وخوراكي داشته و دارد برتري مي دهند كه علل اصلي آن عدم شناخت مزايا وارزشهاي واقعي عسل ميباشد.
موارد مصرفي عسل:
يكي از بهترين راههاي استفاده مطلوب و دل چسب از عسل به صورت شربت مي باشد كه روش بسيار خوبي براي هضم وجذب سريع آن مي باشد تجربه نشان داده افراديكه به طور مرتب هر روز مقداري عسل مصرف مينمايد سالمتر وداراي عمر طولاني تري هستند، ودربرابر مبتلاشدن به مرضها از ايمني بيشتري برخوردارند.
معيار هاي انتخاب عسل:
1. رنگ عسل: عسل برحسب اينكه متعلق به كدام منطقه و طبعا" چي گلي باشد رنگش متفاوت است. وسعت دامنه رنگهاي عسل تقريبا از سفيد به انواع زرد، كهربايي (نصواري) عقيق مايل به قرمز وحتي قهوه اي متغير است همه اينها عسل هاي خوب وطبيعي هستند اما به خاطر رنگ شهدي كه زنبور از آن تغذيه كرده است رنگشان متفاوت است پس بر اين باور گفتن اين كه عسل طبيعي تيره رنگ است غلط است يا عسل رقيق بد است، عسل غليظ خوب است و.......همه باورهاي غلط است كه بايد اصلاح شود.
2. غلظت عسل: رقيق يا غليظ بودن عسل بستگي به 2 عامل دارد: اولين عامل ميزان آب موجود درعسل؛ وديگري درجه حرارت محيطي كه عسل درآن قرار دارد.
3. پديده شكرك زدن عسل: پديده شكرك زدن عسل و رابطه آن باخالص يا ناخالص بودن عسل به خاطر درصد بالاي مواد قندي (82% مواد قندي و 18% آب) است كه دارد كه درواقع يك ماده جامد است كه تحت شرايط خاص به صورت مايع ايجاد شده و به همين دليل به محض اينكه شرايط مطلوب فراهم شود اين تغيير فيزيكي پديدار ميشود. وهمچنين وجود آنزيمها، دانه هاي گرده، ذرات موم، سرما، رطوبت، درسرعت شكرك زدن عسل مؤثر است.
به هرحال بايد دانست كه در دنيا عسلي نيست كه دير يا زود براثر ماندن سفت نشود اين تغيير شكل بدون اينكه تاثيري دركيفيت عسل داشته باشد پديد مي آيد ضمنا دربسياري ازكشورها ترجيخ ميدهند كه عسل شكرك زده مصرف نمايند شكرك عسل دليلي برتقلبي يا طبيعي بودن آن نيست وهمه عسل هاي خالص دير يا زود شكرك ميزنند.درهرحال باتوجه به اين كه تشخيص خلوص عسل به آسان ممكن نيست حتما بايد عسل را درآزمايشگاه معتبر آزمايش نمود وعسل خوب بايد از منشآ گل بوده هيچگونه افزوني به آن اضافه نشده باشد.
طريقه مايع كردن (حل كردن شكرك) عسل: ظرف هاي عسل هاي شكرك زده را در داخل تشت آب جوش قرار داده و آنرا داخل تشت آب غوطه ميدهيم ولي احتياط شود كه آب داخل بطري ها نگردد ، طوريكه آتش در زير تشت آب روشن باشد و به مدت 10 دقيقه آب جوش غلغل كند. بعد از اين عمليات بطري هاي عسل را از تشت بيرون مياوريم ودر جاي خشك ، معتدل وتاريك نگه ميداريم.

III. فصل پاييز(خزان) :
كارهاي كه زنبوردار بايد دراين فصل انجام دهد از قرار زير ميباشد:
• كوچ دادن زنبور ها به محل گزراندن خواب زمستاني: براي اين كار زنبوردار صندوق هارا از منقطه ييلاق به محل كه بايد صندوق ها خواب زمستاني را بگزرانند حمل مينمايد.
• برداشتن طبقه ها وانبار كردن آنها درانبار تاريك وخنك: طبقه ها از روي زنبور ها برداشته وآنها را با قابهاي بافته شده وموم هاي ورق درانبار بصورت پيل قرارداده كه تا دربهار سال آينده مورد استفاده مجدد زنبور ها قرار گيرد.
آماده كردن صندوق ها براي خواب زمستاني:
• كنترل ذخيره غذاي: براي گذراندن خواب زمستاني در حدود هژده تابيست كيلو عسل نياز است درصورت كمبود زنبوردار،بايد زنبورهارا تغذيه كند.براي اين كار زنبوردار،دوپيمانه شكر ويك پيمانه(اندازه) آب مخلوط كرده، به صندوق ها بدهد تازنبور ها ذخيره كند كه اين ذخيره غذاي بايد درحجره ها انبار شده وزنبورها درآنهارا ببندد كه در زمستان ترش نشود، اين كار را بايد دراوايل پاييز انجام داد.
جمع كردن قابهاي اضافي:
كليه قابهاي كه زنبورها اشغال كرده اند را قشنگ به هم چسپانده وزنبور را به حالت فشرده درمياوريم و قابهاي كه زنبور درآن اشغال نكرده است را جمع كرده وقسمت فضاي خالي صندوق را توسط يك كارتن يا تخته سوا ميكنيم وآن فضاي خالي را توسط قابهاي صندوق پر مينماييم.ودر صندوق را ميبنديم. ملكه بايد در هر صندوق وجود داشته باشد ، در صورت نبودن ملكه صندوق را بايد ادغام كنيم ، زيراكه در اوايل خزان زنبور نري وجود ندارد كه باملكه ايكه پرورش داده ايم جفت گيري كند.
هواگيري مناسب درصندوق:
زنبور عسل را رطوبت از بين ميبرد؛ سرما زنبور عسل را از بين نميبرد؛ براي اينكه هواي داخل صندوق تعبيه شود درزمستان، بالاي ملافه يك سوراخ به اندازه سه سانتي متربرروي ملافه انجام ميدهيم تا هواي آلوده ورطوبت از صندوق خارج شود. درمان كندونسبت به مايت واروا اجباري ميباشد.

IV. فصل زمستان:
كارهايي كه زنبوردار بايد دراين فصل انجام دهد از قرار زير ميباشد:
صندوقها را در جاي مناسب به دورازحيوانات و سروصدا مي گذاريم، دراين مدت هيچ گونه عمليات زنبورداري وبازديد انجام نميدهيم و به معني واقعي كلمه خواب زمستاني را رعايت مينماييم . درموقعي كه برف مي بارد، اگر اشعه آفتاب به دريچه پروازها بخورد زنبورها فريب خورده و فكر اينكه هوا گرم است بيرون مي آيند و در بيرون يخ زده وميميرند.. زنبورداربايد صندوقهارا روي پايه قرارداده ودريچه هارا طوري تنظيم كند كه آفتاب به دريچه ها بطور مستقيم نتابد.

 

بخش دوم - امراض زنبور عسل
ضدعفوني ها: ضد عفوني ها درواقع درموقع كار وقتي كه بامرضها برخورد مينماييم بايد وسايل كارودست هارا ضد عفوني كنيم درغير اين صورت آلودگي را به صندوقچه هاي ديگر انتقال ميدهيم. صندوق ها، طبقه ها و قابهاي كهنه را توسط چراغ پيرموز ضد عغوني مينمائيم تا كاملاً ميكروب ها وقارچ ها توسط حرارت از بين بروند.
ضد عفوني ها بدوقسمت تقسيم ميشوند:
• فيزيكي: مانند آتش، گرماي خشك واشعه آفتاب.

 


• شيميائي: كه بدوقسمت تقسيم ميشود:
1. مايع :مانند آب ژاول وفرمول
2. گازي: مانند الديهايد فورميك – اسيد استيك.
3. اسيد استيك براي ضد عفوني قابهاي بافت شده كه زنبور هاي مريض نزوما كه بروي آن مدفوع كرده باشد توسط آن ضد عفوني ميكنيم.


عوامل مساعد كننده امراض زنبورعسل
مقدمه:
زنبور عسل به مانند تمام موجودات زنده تحت حمله ميكروبها ، ويروس ها ، كنه ها و قارچي قرار ميگيرند وبراي پيش گيري از آن بايد فاكتورهاي مساعد كننده مرض را رعايت كرد.
عامل هوا: درموقع كه زنبورهارا تحريك ميكنيم كه ملكه ها تخم ريزي را بيشتر كند واگر تخم ريزي زياد درصندوق باشد هواسرد شود زنبور ها بصورت خوشه درآمده وآن قسمت كه زنبور روي آنها ننشسته اند سرما خورده وبيمار ميشوند يا موم ورق را دروسط زنبورداده تا ببافد؛ چون سرما آمده از بافتن آن منصرف شده وصندوق را بدو قسمت تقسيم ميكند وآن قسمت كه ملكه نميباشد خانه ملكه ساخته وباعث بچه دادن طبيعي ميشود.
عامل غذا: درصورت فقدان عسل وگرده گل وژيله شاهانه زنبورها ضعيف شده وتخم ريزي كم ميشود وهم چنين زنبورها دراثر كمبود پروتين تحت حملات مرض هاي ويروسي وميكروبي :مانند لوك اروپائي وغيره قرار ميگيرند.
روش زنبورداري: زنبوردار دراثر بازديد صندوق هاي آلوده وعمليات ادغام كردن كمكي دادن وكوچ دادن آلودگي را درزنبورستان خورد وزنبورستان هاي ديگران كمك ميكند.
عامل ارثي : بعضي از نژاد هاي زنبور نسبت به بعضي از مرض ها حساس وضعيف ميباشند كه اين كار باعث بيمارشدن صندوق ها ميشوند وهمچنين فاميل شدن زنبورها باعث ميگردد كه زنبور ها خوب كار نكند كه به آن ميگويد فاميل شدن.بعضي از نژاد هاي زنبور عسل چوچه طبيعي زياد ميدهند كه بايد اين ملكه ها را تعويض كرد.
عامل باقي مانده ها درصندوق: دراثر درمانهاي شيمائي وآلودگي هوا وزراعت باعث ميگردد كه مواد مضر به صندوق حمل شده وزنبورهارا به مرور زمان آلوده كرده وضعيف ميكند. در ضمن بقاياي داروهاي شيمائي كه براي درمان صندوق ها استفاده ميشود كه بعضي از آنها در داخل موم باقي مانده ميگذارد كه اين بقايا در داخل موم جمع شده و باعث مسموميت ومقاومت زنبور عسل ميشود.
مرض لوك آمريكايي:
تعريف: مرض مخصوص شفيره هاي بسته ميباشد كه بسيارمسري وخطرناك است .
 


 

عامل مرض: عامل مرض ميكروب penibacillus larvae subsp ميباشد كه اين ميكروب به صورت اسپور درميايدكه اسپور ها مدت طولاني درطبيعت ميماند.كه با حرارت صدو سي درجه از بين ميرود.
انتشار مرض درداخل صندوق: توسط زنبور هاي پاك كننده حجره ها وزنبور هاي غذادهنده ميكروب ها واسپورها به ساير زنبورهاي صندوق انتقال ميابد.
انتشار مرض درخارج صندوق: توسط زنبور هاي كارگري بيروني كه اشتباه درداخل صندوق ديگر ميروند وهمچنين زنبور هاي نر وكرم موم خوار، وجرب وروا به صندوقهاي ديگر انتقال پيدامينمايد وزنبوردارهم دراثر كار با صندوق آلوده به صندوق هاي ديگر آلودگي را انتقال ميدهد. كوچ دادن صندوق ها به جا هاي ديگرهم مناطق ديگر ر را آلوده ميكند.
علايم مرض:
? نا منظم بودن شفيره ها به شكل مزيك
? بوي چسپ نجاري ( س ريش)
? رنگ شفيره هاي بسته قهوي پررنگ مايل به تيرگي وسوراخ شده ميباشد
? شفيره هاي كه آلودگي شديد داشته مرده وخشك شده ودرته حجره ها چسپيده كه مملو از ميليونها اسپور ميباشد.
? آزماييش چوب كبريت : يك چوب كبريت را درداخل حجره مريض فروميكنيم واو را ميكشيم ؛ اگر كش بيايد آن لوك امريكاي ميباشد. در لوك امريكائي فقط شفيره هاي بسته بيمار ميشوند.
درمان مرض : كليه صندوقهاي كه آلودگي آنها شديد ميباشد، تمامي آنرا جمع ميكنيم وقابهاي آنهارا همرا بازنبور ها ميسوزانيم وبقه صندوقهاي سالم را داروي (اوكسي تتراسكلين 500 ملي گرمي ) براي هر صندوق توسط شكرآسياب شده مخلوط كرده برروي قابها مي پاشيم واين كاررا سه بار به فاصله هفت روز تكرار ميكنيم. براي درمان نبايد درفصل عسل گيري انجام دهيم زيرا عسل ها آلوده به باقي مانده دارو ميشود.
پيشگيري: بايد زنبوردار وسایل کار، ودست خود را کاملا ضد عفونی کرده و ملکه هارا درسال آینده تعویض نماید. تمام صندوق های خالی را ضد عفونی کنند.
 

مرض لوک اروپایی:
تعریف مرض: مرض مخصوص شفیره های باز میباشد. این مرض مسری بوده که سرایت آن کمتر از لوک امریکای میباشد.


 

عامل مرض: میکروب های مختلف میباشد که عبارت اند از :Melissococcus plutoniuns وBacillus alvei و streptococcus faecalis میباشد . هر میکروب همرای یک میکروب دیگر دارای خصوصیات فیزیکی میباشد که این خصوصیات عبارت از بوی گندیدگی، بوی تندی وبدون بو.
انتشار مرض درداخل صندوق: توسط زنبور های پاک کننده حجره ها وزنبور های غذادهنده میکروب ها واسپورها به سایر زنبورهای صندوق انتقال میابد.
انتشار مرض درخارج صندوق: توسط زنبور های کارگری بیرونی که اشتباه درداخل صندوق دیگر میروند وهمچنین زنبور های نر وکرم موم خوار، وجرب واروا به صندوقهای دیگر انتقال پیدامینماید وزنبوردارهم دراثر کار با صندوق آلوده به صندوق های دیگر آلودگی را انتقال میدهد.
علایم مرض:
? بوی تندی
? بوی گندیگی
? بدون بو
? شفیره های باز به لوک اروپای آلوده میشود که شفیره به شکل مزیک درمی آید.
? لارو ها بزرگ شده وشفاف و وضعیت آن درداخل حجره کاملا تغیر میکند .
? رنگ لارو ها از زرد به طرف قهوه پررنگ میرود .
? لاروها پس از مرگ سفت شده ودرته حجره می چسپند.
? لاروای مرده در ته حجره به رنگ سیاه در می آید.
درمان مرض: کلیه صندوقهای که آلودگی آنها شدید میباشد، تمامی قابهای آلوده را از صندوق خارج نموده ومیسوزانیم صندوقهای مریض و سالم را با داروی (اوکسی تتراسکلین 500 ملی گرمی ) برای هر صندوق توسط شکرآسیاب شده مخلوط کرده برروی قابها می پاشیم واین کاررا سه بار به فاصله هفت روز تکرار میکنیم. درمان نباید درفصل عسل گیری انجام دهیم زیرا عسل ها آلوده به باقی مانده دارو میشود.
پیشگیری:باید زنبوردار وسایل کار، ودست خود را کاملا ضد عفونی کرده و ملکه هارا درسال آینده تعویض نماید. در مناطقی که گرده گل زیاد باشد این مرض خود بخود درمان میگردد.
 

مرض قارچی زنبورعسل:
تعریف: مرض مخصوص شفیره ها ومسری میباشد. که درآن لارو ها وشفیره به صورت گچی سفت میشود که به آنها لاروهای گچی هم میگویند.


 

عامل مرض: اسپورهای بنام Ascosphera apis ، Ascosphera major 128 m Ascosphera minor 65 m میباشد.
انتشار مرض درداخل صندوق: توسط زنبورهای کارگر که لارو های گچی را به بیرون حمل میکنند، بااسپورها درتماس بوده ودرموقع غذا دادن به لارو های دیگر آنها را آلوده میکند وهمچنین با زنبور های دیگر درتماس بوده وتمام صندوق را به این مرض آلوده میکند.
انتشار مرض درخارج صندوق: توسط زنبورهای کارگر دراشتباه بازگشت توسط زنبور های نر و غارت کردن صندوق توسط زنبور های دیگر وزنبور دار وکوچ دادن صندوق ها .
علایم مرض: درداخل حجره ها لارو ها بصورت گچی شده ودرجلوصندوق ودریچه پرواز جسدهای لاروای گچی کاملا دیده میشود.
پیشگیری: تنها راه مبارزه با این مرض پیش گیری عمومی می باشد که زنبور دار باید انجام دهد تا از این مرض جلو گیری کند.مهم ترین آنها عبارت است از: هواگیری مناسب درصندوق، دوری کردن از رطوبت، دربهار اگر هوا ابری وبارندگی میباشد به زنبورشربت رقیق نمیدهیم.وصندوقهارابه روی پایه قرار داده فاصله اززمین میدهیم. اجساد لارو های مرده را از جلو صندوق برداشته ومیسوزانیم وجلو صندوق را کاملا ضد عفونی میکنیم. ودست ها ووسایل کاررا تمامی توسط محلول های ضد عفونی، ضدعفونی میکنیم وملکه را سال آینده تعویض مینماییم.

مرض نوزما:
تعریف: مرض مخصوص زنبور بالغ میباشد که دراواخر زمستان واوایل بهار مشاهده میشود ومسری میباشد.
 

 

 

عامل مرض: عامل این مرض یک حجروی بنام Nosema apis و Nosema ceranae که این یک حجره به صورت اسپور درمیاید که درداخل روده زنبور عسل رشد ونمو میکند.
انتشار آن درصندوق: توسط زنبورهای کارگر که با اسپورها درتماس بوده به زنبورهای دیگر انتقال میدهد وهمچنین دراشتباه دربازگشت زنبور ها به صندوق های دیگر، غارت کردن. زنبو دارقابها ی آلوده را از این صندوق به صندوقهای دیگر انتقال میدهد. زنبور های پاک کننده ایکه مدفوع زنبور های مریض را جمع کرده وبه بیرون انتقال میدهد ، آلوده به ا سپور نزوما میگردد.
تشخیص مرض: برروی قابها و جلو دریچه پرواز فضله های زنبورعسل کاملا دیده میشود وهمچنین زنبورها درجلو صندوق روی علف ها ودریچه پرواز پرسه میزنند وقادر به پروازنمی باشند وشکم های آنها کاملا ورم کرده میباشند.
درمان مرض: برای هرصندوق 25 میلی گرم فوما گیلین fumagilline یا Fumadil B بانیم لیتر شربت (نصف آب، نصف شکر) مخلوط کرده به صندوق بیمار میدهیم این کاررا دوبار درهفته تکرار کرده ومدت درمان یک ماه میباشد(هشت بار درماه= میلی گرم 100)
پیشگیری: زنبوردار باید صندوقهارا هواگیری مناسب انجام دهد تا محیط رطوبتی را کم کند وهمچنین درموقع سرد از دادن شربت پرهیزنماید.وقابهای آلوده به اسپورنوزما را به صندوقهای دیگر ندهد. وملکه را سال آینده تعویض نماید.

مرض آکاریوز:
تعریف: مرض مخصوص زنبور بالغ میباشد که دراواخر زمستان واوایل بهار مشاهده میشود و واگیر میباشد.
 

 

 

 

عامل مرض: عامل مرض جرب داخلی زنبور عسل Acarapis woodi میباشد که هر ماده Acarapis woodi درداخل ریه اصلی که درقسمت سینه زنبورعسل میباشد، چهار تا شش تخم میگزارد که بعد از پانزده روز که این مایت ها بالغ شده وشروع به مکیدن هیمولمف (خون) زنبورعسل میشود.
انتشار مرض درصندوق: توسط زنبورهای آلوده به زنبور های سالم و اشتباه در بازگشت. زنبورهای نر و زنبوردار از منطقه به منطقه دیگر توسط جابجای صندوقها است.
درمان: برای درمان این مرض داروهای مختلفی درقدیم بوده است؛ درحال حاضر درکشور های پیشرفته دو داروی بیولوژیکی استفاده میکنند،یکی بنام کریستال مانتول و دیگری بنام اسید فورمیک.برای هرصندوق یک عدد کریستال مانتول را بر روی قاب گذاشته تا تبخیر شود و چند بار تکرار میشود. چون این دارو گران قیمت میباشد براحتی پیدا نمیشود. بهترین کار این است که از اسید فورمیک استفاده شود ، طوریکه مقدار30 ملی گرم اسید فورمیک 65% سه باردرمان به فاصله هفت روز انجام گردد.
پیشگیری: زنبوردار باید صندوقها را در جای خواب زمستان گذرانی آفتاب گیر بگذارد یعنی درجایی بگذارد که آفتاب گیر باشد. در دره های تنگ و مناطق سایه دار قرار ندهد این مرض معمولا در زمستان های طولانی بیشتر مشاهده گردیده است .

 

منبع مقاله:  شرکت بایر آلمان                 نویسنده:  مهندس سید محمد رضا شهروزی                          
 
کلیه حقوق و امتیازات این سایت متعلق به شرکت پارس فاطم می باشد.
طراحی و پیاده سازی توسط شرکت مهندسی آتیه پرداز